تا به حال برایت پیش آمده که از شرایط زندگیات خسته باشی، مدام از آن شکایت کنی و حتی بدانی باید چیزی را تغییر بدهی؛ اما وقتی نوبت اقدام میرسد، ناگهان هزاران دلیل برای تغییر ندادن پیدا کنی؟
مثلاً از شغلت راضی نیستی، اما جرئت استعفا و شروع یک مسیر تازه را نداری.
از یک رابطه خسته شدهای، اما نمیتوانی برای اصلاح آن قدم برداری یا درباره ادامهاش تصمیم بگیری.
میدانی باید سبک زندگیات را تغییر بدهی، بیشتر مراقب سلامتیات باشی یا مهارت تازهای یاد بگیری؛ اما هر بار شروع را به زمان دیگری موکول میکنی.
جالب اینجاست که گاهی خودمان هم از این رفتار تعجب میکنیم:
«اگر این شرایط را دوست ندارم، پس چرا تغییرش نمیدهم؟»
شاید پاسخ این سؤال در یک واقعیت مهم پنهان شده باشد: گاهی ما از شرایط فعلی ناراضی هستیم، اما از ناشناختههای بعد از تغییر بیشتر میترسیم.
داستان کسی که میخواست زندگیاش را تغییر بدهد
مردی را تصور کن که سالهاست در شغلی مشغول به کار است که هیچ علاقهای به آن ندارد.
هر روز صبح با بیحوصلگی از خواب بیدار میشود، مسیر محل کار را طی میکند و ساعتها کاری را انجام میدهد که احساس رضایت چندانی از آن ندارد.
بارها با خودش گفته است: «باید یک روز برای خودم کاری راه بیندازم. باید از این وضعیت بیرون بیایم.»
حتی چند بار درباره کسبوکارهای مختلف تحقیق کرده و با افرادی که مسیر مشابهی را طی کردهاند، صحبت کرده است.
اما هر بار که به شروع نزدیک میشود، افکار تازهای به سراغش میآیند:
«اگر شکست بخورم چه؟»
«اگر درآمدم کمتر شود چه؟»
«اگر نتوانم از پس مسئولیتهای جدید بربیایم چه؟»
«اگر تصمیم اشتباهی بگیرم و شرایط فعلیام را هم از دست بدهم چه؟»
در نهایت، دوباره تصمیم میگیرد فعلاً در همان شغل بماند.
شاید از بیرون به نظر برسد که او آدم بیارادهای است؛ اما واقعیت میتواند پیچیدهتر باشد. او میان دو احساس گرفتار شده است: نارضایتی از وضعیت فعلی و ترس از آیندهای که هنوز نمیشناسد.
این همان نقطهای است که بسیاری از ما در آن متوقف میشویم.
چرا تغییر کردن برای ما دشوار است؟
ذهن انسان معمولاً به چیزهای آشنا تمایل دارد. حتی اگر شرایط فعلی مطلوب نباشد، دستکم قابل پیشبینی است.
ما میدانیم در شغل فعلی چه اتفاقی میافتد، با مشکلات رابطه فعلی آشنا هستیم و به سبک زندگی خودمان عادت کردهایم.
اما تغییر، ما را با سؤالهایی روبهرو میکند که پاسخ قطعی آنها را نمیدانیم.
چند عامل مهم میتوانند این ترس را تقویت کنند:
۱. ترس از دست دادن داشتهها
گاهی آنقدر روی چیزهایی که ممکن است از دست بدهیم تمرکز میکنیم که فرصتهایی را که ممکن است به دست بیاوریم، نمیبینیم.
کسی که از شغلش ناراضی است، ممکن است فقط به درآمد فعلی، امنیت شغلی و مزایای آن فکر کند و احتمال ساختن مسیر شغلی رضایتبخشتر را نادیده بگیرد.
البته این به معنای نادیده گرفتن مسئولیتهای مالی و خانوادگی نیست؛ اتفاقاً تصمیم درست باید با در نظر گرفتن همین واقعیتها گرفته شود.
۲. ترس از شکست و قضاوت دیگران
گاهی بیشتر از خود شکست، از تصویری میترسیم که دیگران بعد از شکست از ما خواهند داشت.
با خودمان میگوییم: «اگر شروع کنم و موفق نشوم، دیگران چه فکری میکنند؟»
در نتیجه، ترجیح میدهیم اصلاً شروع نکنیم تا مجبور نشویم با احتمال شکست روبهرو شویم.
اما فراموش میکنیم که شروع نکردن هم هزینه دارد؛ هزینهای که ممکن است به شکل سالها حسرت، نارضایتی و از دست رفتن فرصتها خودش را نشان دهد.
۳. وابستگی به عادتهای قدیمی
گاهی مشکل این نیست که نمیدانیم چه کاری باید انجام بدهیم؛ بلکه آنقدر به رفتارهای گذشته عادت کردهایم که تغییر دادن آنها برایمان دشوار شده است.
مثلاً میدانیم استفاده بیش از اندازه از تلفن همراه به تمرکزمان آسیب میزند، اما همچنان ساعتها درگیر آن هستیم.
میدانیم باید ورزش کنیم، اما همچنان سبک زندگی کمتحرک خود را ادامه میدهیم.
عادتهای قدیمی برای ما آشنا و کمزحمتاند؛ درحالیکه رفتار جدید در ابتدا به توجه، انرژی و تمرین بیشتری نیاز دارد.
۴. تصور اینکه باید همهچیز را یکباره تغییر بدهیم
گاهی تغییر را آنقدر بزرگ تصور میکنیم که حتی فکر کردن به آن هم خستهکننده میشود.
میخواهیم از فردا شغل جدیدی داشته باشیم، درآمدمان چند برابر شود، ورزشکار شویم، تغذیهمان را اصلاح کنیم و تمام عادتهای نامناسبمان را کنار بگذاریم!
طبیعی است که چنین تصویری فشار روانی زیادی ایجاد کند.
درحالیکه بسیاری از تغییرهای پایدار، نه با تصمیمهای بزرگ و ناگهانی، بلکه با قدمهای کوچک و پیوسته آغاز میشوند.
یک نکته مهم: همیشه ماندن اشتباه نیست و همیشه تغییر کردن هم درست نیست!
اینجا لازم است به یک نکته توجه کنیم.
قرار نیست هرکس از شرایط فعلیاش ناراضی است، فوراً همهچیز را کنار بگذارد و به سمت یک مسیر ناشناخته حرکت کند.
گاهی ماندن و اصلاح شرایط، تصمیم عاقلانهتری است. گاهی هم تغییر کردن ضروری است، اما باید با برنامهریزی، شناخت واقعیتها و آماده کردن مقدمات انجام شود.
هدف این نیست که ترس را کاملاً از بین ببریم؛ هدف این است که اجازه ندهیم ترس بهتنهایی برای زندگی ما تصمیم بگیرد.
تصمیم درست، تصمیمی نیست که هیچ ترسی در آن وجود نداشته باشد؛ تصمیمی است که با شناخت واقعیتها، بررسی پیامدها و توجه به ارزشها و اهدافمان گرفته شود.
نگاه قرآن به تغییر و حرکت
خداوند در آیه ۱۱ سوره رعد میفرماید: «إِنَّ اللَّهَ لَا يُغَيِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّىٰ يُغَيِّرُوا مَا بِأَنْفُسِهِمْ»
یعنی: «خداوند حال هیچ مردمی را تغییر نمیدهد، تا آنکه آنان آنچه را در خودشان است تغییر دهند.»
این آیه یکی از یادآورهای مهم قرآن درباره نقش انسان در تغییر وضعیت خویش است.
میتوانیم از این آیه الهام بگیریم که برای ساختن شرایط بهتر، نباید همیشه منتظر تغییر دیگران، اتفاقات بیرونی یا فراهم شدن تمام امکانات بمانیم.
البته این آیه به معنای آن نیست که تمام مشکلات زندگی فقط به باورهای ما مربوطاند یا هرکس در شرایط نامطلوبی قرار دارد، خودش مقصر است. عوامل بیرونی و شرایطی که خارج از اختیار ما هستند نیز واقعیت دارند.
اما حتی در شرایط دشوار هم میتوانیم بررسی کنیم چه چیزی در محدوده اختیار ما قرار دارد و از کجا میتوانیم حرکت را آغاز کنیم.
گاهی اولین تغییر، اصلاح یک باور است؛ گاهی یادگیری یک مهارت، تغییر یک عادت یا گرفتن یک تصمیم عملی.
چگونه ترس از تغییر را مدیریت کنیم؟
اگر میخواهی از وضعیت فعلی زندگیات فاصله بگیری، لازم نیست از فردا تمام زندگیات را زیرورو کنی. میتوانی از چند اقدام ساده شروع کنی:
۱. دقیقاً مشخص کن از چه چیزی ناراضی هستی.
بهجای اینکه فقط بگویی «از زندگیام راضی نیستم»، مشخص کن مشکل اصلی کجاست.
آیا از شغلت ناراضی هستی؟ از وضعیت مالی؟ از روابطت؟ از سبک زندگی و وضعیت سلامتیات؟ یا از اینکه احساس میکنی در زندگی پیشرفت نمیکنی؟
تا زمانی که مسئله را دقیق نشناختهای، نمیتوانی برای آن راهحل مناسبی پیدا کنی.
۲. ترسهایت را روی کاغذ بیاور.
از خودت بپرس: «اگر تغییر کنم، دقیقاً از چه چیزی میترسم؟»
شاید ترست از شکست باشد، شاید از دست دادن امنیت مالی یا شاید قضاوت اطرافیان.
وقتی ترسها را مشخص میکنی، بهتر میتوانی آنها را بررسی کنی. بعضی ترسها واقعبینانهاند و باید برای مدیریتشان برنامه داشته باشی؛ بعضی دیگر ممکن است بر اساس فرضیات و پیشبینیهای منفی شکل گرفته باشند.
۳. بهجای تصمیم بزرگ، یک قدم کوچک انتخاب کن.
اگر میخواهی شغلت را تغییر بدهی، لازم نیست همین امروز استعفا بدهی. میتوانی ابتدا درباره بازار کار تحقیق کنی، مهارت جدیدی یاد بگیری یا با افراد فعال در آن حوزه صحبت کنی.
اگر میخواهی سبک زندگیات را تغییر بدهی، لازم نیست از فردا برنامهای سنگین داشته باشی. میتوانی با روزانه پانزده دقیقه پیادهروی شروع کنی.
قدم کوچک، هم فشار روانی کمتری دارد و هم به تو فرصت میدهد شرایط واقعی را بهتر بشناسی.
۴. به هزینه تغییر نکردن هم فکر کن.
ما معمولاً هنگام تصمیمگیری، فقط به خطرهای تغییر فکر میکنیم؛ اما کمتر از خودمان میپرسیم اگر همین مسیر را ادامه بدهم، یک سال یا پنج سال دیگر چه وضعیتی خواهم داشت؟
ماندن هم یک انتخاب است و میتواند پیامدهای خودش را داشته باشد.
پس فقط نپرس: «اگر تغییر کنم چه چیزی را از دست میدهم؟»
بپرس: «اگر تغییر نکنم، چه فرصتهایی را از دست خواهم داد؟»
حرف آخر
گاهی ما آنقدر منتظر میمانیم تا ترسمان از بین برود، همه شرایط آماده شود و مطمئن شویم که شکست نمیخوریم.
اما چنین اطمینانی همیشه به دست نمیآید.
زندگی پر از موقعیتهایی است که نمیتوانیم نتیجه آنها را از قبل پیشبینی کنیم. قرار نیست همه مسیر را از ابتدا ببینیم؛ کافی است تا حد امکان مسیر را بررسی کنیم، خطرهای واقعی را بشناسیم و برای قدم بعدی آماده شویم.
شاید امروز نتوانی تمام شرایط زندگیات را تغییر بدهی، اما احتمالاً میتوانی یک اقدام کوچک را در اختیار خودت بگیری.
یادت باشد:
گاهی چیزی که ما را در زندگی متوقف میکند، ناتوانی در تغییر نیست؛ ترس از روبهرو شدن با زندگی متفاوتی است که هنوز تجربهاش نکردهایم.
قرار نیست بیگدار به آب بزنی؛ قرار است بهجای ماندن در تردید، آگاهانه حرکت کنی.
تمرین عملی: من از چه تغییری میترسم؟
برای انجام این تمرین، یک کاغذ بردار و به چهار سؤال زیر پاسخ بده:
۱. کدام بخش از زندگیام در حال حاضر بیشترین نارضایتی را برایم ایجاد میکند؟
۲. اگر بخواهم آن را تغییر بدهم، دقیقاً از چه چیزی میترسم؟
۳. اگر هیچ اقدامی نکنم و همین شرایط ادامه پیدا کند، احتمالاً یک سال دیگر چه وضعیتی خواهم داشت؟
۴. کوچکترین اقدام واقعبینانهای که میتوانم همین هفته برای بهتر شدن این شرایط انجام بدهم چیست؟
حالا اقدام چهارم را مشخص کن و برای انجام آن زمان تعیین کن.
لازم نیست همین امروز نتیجه بزرگی بگیری. فقط کافی است از حالت انتظار خارج شوی و یک قدم آگاهانه برداری.
تحوّل در زندگی | قاسم حیدری
از تغییر نگاه تا تغییر زندگی.
پستهای مرتبط
21 آبان 1405
الگوی مناسب در مواجهه با ناخواستهها
چرا بعضیها از مشکلات رشد میکنند و بعضیها در آنها گرفتار میشوند؟ گاهی چیزی که امروز از آن فرار میکنیم، میتواند به ما کمک کند بفهمیم واقعاً چه چیزی از زندگی میخواهیم. یک تجربه متفاوت؛ دو نگاه به یک زندگی چند روزی است که فرصتی پیش آمده تا در ...
15 آبان 1405
گاهی آموزش دیدهایم ولی درک نکردهایم
چرا با وجود اینهمه آموزش، هنوز همان آدم سابق هستیم؟ گاهی آنقدر آموزش میبینیم که تصور میکنیم در حال تغییر هستیم؛ درحالیکه شاید فقط به جمعآوری اطلاعات مشغولیم! تا به حال چند بار برای تغییر زندگیات تصمیم گرفتهای؟ چند کتاب خواندهای؟ چند فایل...
27 مهر 1405
چرا میدانیم چه کاری درست است ولی انجامش نمیدهیم؟
چرا میدانیم چه کاری درست است ولی انجامش نمیدهیم؟ چند بار تصمیم گرفتهای از فردا زودتر بیدار شوی، اما صبح روز بعد دوباره دکمه زنگ ساعت را زدهای؟ چند بار با خودت گفتهای باید کمتر گوشی دست بگیرم، بیشتر مطالعه کنم، ورزش را شروع کنم، برای آینده...
1 مهر 1405
چرا با وجود تلاش زیاد نتیجه نمیگیریم؟
چرا با وجود تلاش زیاد نتیجه نمیگیریم؟ گاهی مشکل ما کمکاری نیست؛ جهتی است که داریم در آن حرکت میکنیم. ممکن است ساعتها کار کنیم، بارها تلاش کنیم، خسته شویم، ناامید شویم و حتی به خودمان بگوییم: «من که کم نگذاشتم... پس چرا نتیجه نمیگیرم؟» شاید س...